De Mexicaanse tycoon Carlos Slim, één van de rijkste mensen ter wereld, zegt dat "China de inspanningen moet leiden om de Verenigde Staten uit de financiële crisis te redden".
Hij voegt eraan toe: "China is het belangrijkste land ter wereld om de crisis op te lossen. Het heeft enorme liquiditeiten, veel overschotten op de lopende rekeningen en een grote kapitaalstroom." De multimiljardair zei vanzelfsprekend ook dat de markten "betere regels nodig hebben".
De Chinezen zien de zaken enigszins anders. Zij wijzen op twee punten:
- Omdat het Westen in een recessie wegglijdt, moet de economische politiek van China gericht zijn op de nog grotere stimulering van de binnenlandse consumptie om de wegvallende orders uit het buitenland te compenseren. De binnenlandse consumptie en de investeringen van de Chinezen zelf zijn de twee belangrijkste motoren van de Chinese economie maar de buitenlandse handel speelt ook een erg belangrijke rol. Nu die vermindert, moeten de twee andere motoren nog sterker worden. De binnenlandse consumptie is in de eerste jaarhelft van 2008 toegenomen met 13 procent, na aftrek van de inflatie - het bruto cijfer was 21 procent. Vorig jaar was al beslist van de stijging van de binnenlandse consumptie een prioriteit te maken, dé prioriteit na de stimulering van de plattelandsontwikkeling.
- Het tweede punt dat je in China hoort: de tijd moet voorbij zijn dat de wereld afhankelijk is van de dollar. Dat is vooreerst economisch veel te gevaarlijk omdat de andere landen dan afhankelijk zijn van de schommelingen van de dollar zonder dat ze daar enige vat op heben. Het is ten tweede ook niet rechtvaardig. De Chinese activiteiten binnen regionale economische en financiële fronten en de constante groei van de die fronten heeft in dat kader de eertijds financiële reus IMF herleid tot een kabouter. Hetzelfde is waar voor de Wereldbank. Beide instanties, pijlers van de Amerikaanse hegemonie sinds de akkoorden van Bretton Woods in 1944, spelen op dit ogenblik al een mineure rol in de internationale financiële stromen. De crisis van vandaag zet volgens de Chinezen dat proces verder, in een hogere versnelling. Natuurlijk zal China niet van de ene dag op de andere de dollar overboord gooien maar de machtsverhouding tussen de VS en China en tussen de VS en het Zuiden is toch grondig veranderd, ten voordele van China en het Zuiden.
Wat het redden van het financiële systeem in het Westen betreft: de hoofdaandeelhouder van Fortis was tot de injectie van 11,2 miljard euro vanwege België, Nederland en Luxemburg in het laatste weekend van september, Ping An, een Chinese verzekeringsmaatschappij. Die had 5 procent van de aandelen. Ping An heeft de dag na de nieuwe injectie beslist de bestaande akkoorden, zoals de overname van de tak vermogensbeheer van Fortis, niet te zullen naleven. Voor de overname van het vermogensbeheer zou Fortis ruim 2 miljard dollar krijgen van Ping An. Jammer maar helaas gaat die handel niet door. Het hemd is nader dan de rok. In dit geval: de Chinese belangen gaan boven die van het westerse zakenleven. Hoe zich dat in zijn geheel in de praktijk zal vertalen, valt nog af te wachten. Maar gezien de inzet van China in het Zuiden en de duidelijke win-win situatie in die verhouding, lijkt de hoop van Carlos Slim dat China Wall Street gaat redden een natte droom.
Wereldwijde kritiek op de VS
Intussen gaan vanuit nogal wat landen stemmen op die direct of indirect de schuld van de financiële crisis toewijzen aan het Amerikaanse "casino kapitalisme". Mensen als Hugo Chavez nemen geen blad voor de mond maar ook anderen, van wie men het niet snel zou verwachten, spreken.
President Oscar Arias van Costa Rica: "De managers van de grote ondernemingen van de Verenigde Staten hebben enorme risico's genomen uit hebzucht. Wat in de Verenigde Staten gebeurt, zal de hele wereld treffen en op de eerste plaats de kleinere landen zoals het onze."
De Braziliaanse president Luiz Inacio Lula da Silva: "Zij (de politieke en economische leiding in de VS) hebben ons drie decennia lang gezegd dat we moesten doen wat moest gedaan worden. Maar zijzelf deden niet wat ze moesten doen. Het lijkt me daarom absoluut niet fair dat zij die in de 20ste eeuw zoveel honger geleden hebben en in de 21ste euw eindelijk een verbetering zagen van hun lot, nu moeten lijden omwille van het internationaal financieel systeem."
De Venezolaanse president Hugo Chavez: "De schuld van de crisis ligt bij het imperialisme, de Verenigde Staten en het onverantwoord gedrag van de regering van de Verenigde Staten. Uit deze crisis moet een nieuwe wereld oprijzen, een multi-polaire wereld."
De Colombiaanse president Alvaro Uribe zegt dat de Verenigde Staten, "de sterkste natie ter wereld, zijn eieren legde onder een financieel systeem dat gekenmerkt is door ongecontroleerde speculatie wat hetzelfde is als een wild paard willen berijden zonder zadel". Hij zei ook: "De hele wereld heeft de Verenigde Staten gefinancierd en ik denk dat de Verenigde Staten nu veel verschuldigd zijn aan de hele wereld."
Nadat het Amerikaanse Congres het financiële reddingsplan van minister Paulson verworpen had, nam de kritiek nog toe, tot in West-Europa. De Duitse kanselier Angela Merkel riep de VS op alsnog een pakket hulpmiddelen goed te keuren: "Dat is de voorwaarde om het vertrouwen in de markt te herstellen." In naam van de 27 lidstaten van de Europese Unie zei woordvoerder Johannes Laitenberger in een zeer ongewone verklaring: "De Verenigde Staten moeten hun verantwoordelijkheid nemen. Zij moeten staatsmanschap tonen, in het belang van hun eigen land en in het belang van de wereld."
Binnenskamers en buitenkamers wordt er ook gerefereerd naar China en het stijgende belang van China in de wereldverhoudingen. In Algerije sierde maandag 29 september een grote cartoon de voorpagina van de krant El Watan. Je ziet daarop Uncle Sam geknield bidden voor een portret van Mao Zedong met de tekst: "Red ons!"
Bronnen: Alan Clendennings, US 'casino' mentality blamed for planet's meltdown, Associated Press, 30 september 2008; en: Mexican billionaire says China should lead crisis rescue, AFP, 30 september 2008.