(Dit is het tweede deel van een dossier. De verwijzing naar de overige delen vind je onderaan dit artikel.)
Begin november 2009 ging in het Egyptische Sharm al-Sheikh een Afrikaans-Chinese ministeriële conferentie door. De Chinese premier Wen Jiabao zei daar: “De Chinese overheid en het Chinese volk zijn altijd van mening geweest dat de Afrikaanse landen het recht hebben hun eigen sociaal systeem te kiezen en zelf te bepalen welk ontwikkelingspad hen het beste lijkt. Wij zijn er vast van overtuigd dat de Afrikaanse landen zelf hun eigen problemen kunnen oplossen. Onze economische samenwerking en onze handel zijn gebaseerd op wederzijds nut, een win-win resultaat, openheid en transparantie. Wij hebben Afrika nooit politieke voorwaarden gesteld en wij zullen dat ook in de toekomst nooit doen.”
Tijdens de conferentie beloofde China voor 10 miljard dollar aan goedkope leningen voor de periode 2010 tot 2012. Met het geld worden de komende drie jaar infrastructuurprojecten en sociale programma's gefinancierd. China is ook van plan honderd nieuwe projecten voor zuivere energie te helpen bouwen. Het zal de invoerheffingen op Afrikaanse producten afschaffen. Volgend jaar zou dat voor 60 procent van de Afrikaanse goederen gelden, over drie jaar voor 95 procent. China stuurt 50 bijkomende landbouwteams naar Afrika met in totaal 2.000 landbouwingenieurs en -technici. China is verder bereid de schulden van de armste Afrikaanse landen kwijt te schelden. Beijing zal ook meer hulp naar de Afrikaanse ziekenhuizen sturen.
De hulp in de medische sector begint volumineus te worden: tot nog toe zond China 15.000 dokters naar 47 Afrikaanse landen. Zij behandelden 180 miljoen patiënten.
De Chinese hulp voor de Afrikaanse infrastructuur is ook niet te onderschatten. De Chinese investeringen in spoorwegen, wegen, havens, openbare gebouwen, waterleidingen, elektriciteitsnetten... zijn groter dan de investeringen van de Wereldbank en de African Development Bank samen.
De handel tussen China en Afrika bedroeg vorig jaar 107 miljard dollar. Dat is ruim tien keer meer dan in het jaar 2000. Dit jaar (2009) zal China de belangrijkste handelspartner van Afrika worden. Tot nog toe waren dat de Verenigde Staten.
China is overigens niet het enige land dat nauwer wil samenwerken met Afrika. Brazilië en India willen dat evenzeer. Anno 2000 bedroeg de handel tussen Brazilië en Afrika 3 miljard dollar. Vorig jaar was dat 26 miljard dollar. De handel tussen Afrika en India is in tien jaar tijd verzevenvoudigd.
De belangrijkste nieuwe partner in Afrika is echter China. Vandaar dat sommigen in de Verenigde Staten en de Europese Unie China verwijten in Afrika een koloniale politiek te voeren. Steunt die bewering op feiten?
Het Chinese engagement in Afrika telt veel actoren. Je hebt de banken die projecten financieren, overheidsholdings, ondernemingen van provinciaal niveau, privé ondernemers. Het is niet eenvoudig die vanuit Beijing allemaal in het oog te houden. Vooral de ondernemers uit de Chinese privé sector vegen al eens hun voeten aan de algemene stelregel dat de samenwerking een win-win situatie moet creëren en dat het belang van de plaatselijke bevolking gerespecteerd moet worden. China en Afrika hebben nog geen wettelijk kader uitgewerkt dat privé ondernemers dwingt in de pas te lopen. De mistoestanden zullen pas verdwijnen als China streng optreedt tegen nieuwe kolonialisten van Chinese origine.
Maar het verwijt van kolonialisme uit de mond van sommigen in de Verenigde Staten en West-Europa is bijzonder hypocriet. In Oost, West, Centraal, Noord en Zuid-Afrika hebben zij eerst de plaatselijke structuren omver gegooid en ze vervangen door een koloniale bezetting die de beste mannen en vrouwen wegvoerde als slaven en voor de overigen op massale schaal dwangarbeid invoerde.
In Afrika zijn er ongetwijfeld mistoestanden waarvoor Chinese ondernemers verantwoordelijk zijn. Maar in het Westen hebben sommigen er een handje van weg om die feiten dermate uit te vergroten dat het geheel voor het oog verdwijnt. Dan zie je door de bomen het bos niet meer.
Zelfs The Economist, nochtans een spreekbuis van het Brits-Amerikaanse zakenleven, moet toegeven: "De betrokkenheid van China in Afrika is in menig opzicht een goeie zaak voor beide partijen. In ruil voor olie en ertsen bouwt China de lang verwaarloosde Afrikaanse infrastructuur uit. China heeft veel aan populariteit gewonnen in Afrika. Niet in het minst omdat het niet tussenkomt in de Afrikaanse politiek."
The Economist kent ook de reden van het Westerse verwijt van kolonialisme: "Het Westen vreest Afrika en andere grondstofrijke gebieden te verliezen. China's plotse opkomst vermindert de greep van Amerika op de ontwikkelingslanden."
Ze begrijpen ons niet
Dat de Amerikaanse greep op Afrika vermindert, is te merken aan het avontuur van Africom. De Amerikanen zijn vier jaar lang op zoek gegaan naar een Afrikaans land waar ze hun Afrikaans militair hoofdkwartier, het zogeheten Africom, konden stationeren. Ze kwamen van een kale kermis thuis. De Zuid-Afrikaanse minister van Defensie Mosiuoa Lekota zei hen dat de weigering Africom binnen te laten "een collectieve Afrikaanse beslissing" was. De Zambiaanse regering stelde de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken de retorische vraag: “Hebt ù graag een olifant in uw woonkamer?" De Amerikanen beslisten tenslotte hun Afrikaans militair hoofdkwartier in Duitsland te vestigen. De baas van Africom, generaal William Ward, zei bij de bekendmaking van dat besluit: “Sommige Afrikaanse landen begrijpen ons niet.” Ach, wat erg.
Ook op andere vlakken zie je dat de invloed van de Amerikanen in Afrika tanend is. China is nu de voornaamste handelspartner van Zuid-Afrika. Tijdens de eerste zeven maanden van 2009 voerde Zuid-Afrika voor de helft meer uit naar China dan in dezelfde periode van 2008. De Zuid-Afrikaanse uitvoer naar de Verenigde Staten zakte daarentegen weg. De winnende positie van China heeft diplomatieke gevolgen, schrijft de Amerikaanse Jamestown Foundation: "De standpunten van Zuid-Afrika inzake Darfur, Zimbabwe en Myanmar weerspiegelen het standpunt van China, ze zijn een klare aanduiding dat de twee regeringen eenzelfde kijk hebben op internationale vraagstukken."
Er zijn mensen die daar om treuren. Maar de relatie tussen Afrika en China is misschien wel het begin van echte ontwikkeling op het zwarte continent. De Financial Times schreef na de Chinees-Afrikaans ministeriële conferentie van november 2009 in Sharm al-Sheikh: "China heeft bewezen dat het in staat is welvaart te creëren in landen aan de andere kant van de wereldbol. Brazilië is daarvan een voorbeeld. Maar nu staan we op het punt iets nieuws mee te maken. China's veelomvattend commercieel engagement in talrijke Afrikaanse landen valt samen met analoge inspanningen van Brazilië, India en Rusland en kan het economisch lot van het hele continent wijzigen. De recente toezeggingen van China versterken het Chinese engagement. Dat engagement kan, samen met het engagement van Brazilië, Rusland en India, een einde stellen aan de Afrikaanse marginaliteit in de wereldeconomie."
Na de Chinees-Afrikaanse top in 2006 verwoordde de toenmalige Zuid-Afrikaanse president Tambo Mbeki de hoop dat de Chinees-Afrikaanse samenwerking ontwikkeling brengt. Hij zei het zo: "Sommige mensen hebben schrik voor de boodschap van hoop die van deze top uitgaat en die de mogelijkheid creëert een globalisering op gang te brengen die ten goede komt aan de armen in de wereld. Zij zien de ontwikkelingen in het Chinees-Afrikaanse partnerschap als een bedreiging voor hun belangen. Deze mensen zullen in de context van hun eigen omstandigheden alles doen wat mogelijk is om datgene wat klaar en duidelijk goed is voor te stellen als slecht. Zij die eerst wilden spreken over 'goede vrienden, betrouwbare partners en broeders' zullen dan schrik krijgen van hen die naar ons kwamen met de uitgestoken hand van een vriend, een partner, een broer en een zus. Ik wil graag herinneren aan mei 1994 toen alle volkeren van de wereld aan de Union Buildings in Tshwane de inauguratie vierden van Nelson Mandela als eerste president van het bevrijde Zuid-Afrika. Zo gebeurde het opnieuw dat in november 2006 op het Plein van de Hemelse Vrede in Beijing, China en Afrika samenkwamen om de eerste stap te zetten in een reis van hoop die wel duizend mijl lang is.”
Dit artikel is geschreven door Peter Franssen, redacteur van www.infochina.be op 9 december 2009.
Dit is het tweede deel van het dossier 'Hoe China de wereld verandert'. De vier andere afleveringen zijn:
1. China zet de deuren open. Klik: http://www.infochina.be/nl/node/335
3. Eenheid in Latijns-Amerika. Klik: http://www.infochina.be/nl/node/337
4. Oost-Azië: de ex-habitat van de VS. Klik: http://www.infochina.be/nl/node/338
5. Het Zuiden in opkomst. Klik: http://www.infochina.be/nl/node/339
Bronnen van dit deel (in volgorde van gebruik)
- Feng Jian, Zhao Cheng en Huang Fuhui, 'Wen Jiabao Unveils Eight New Measures at FOCAC To Boost Cooperation With Africa', Xinhua, 9 november 2009
- Carola McGiffert, Chinese Soft Power and Its Implications for the United States, Center for Strategic and International Studies CSIS, Washington 2009, blz. 4
- Joseph Stiglitz, 'Wall Street’s Toxic Message', Vanity Fair, juli 2009
- 'Chinese-African trade volume hits all time high to reach $106.8 bln', People's Daily, 19 januari 2009
- Ed Cropley, 'Scramble for Africa: Brazil gaining on China', Pambazuka News, 5 november 2009
- Chris Alden, 'Paving the way for the next stage in China-Africa relations', Pampazuka News, 26 november 2009
- Walter Rodney, How Europe underdeveloped Africa, Howard University Press, Washington 1982, blz. 138
- 'Transcript of press conference by Premier Wen Jiabao', Pampazuka News, 12 november 2009
- ‘Special report on China’s quest for resources’, The Economist, 15 maart 2008
- M. Saâdoune, 'L'Afrique et le débarquement US', Le Quotidien d'Oran, 1 oktober 2007
- Sebastien Berger, 'Africa shuns new US military command', The Telegraph, 2 oktober 2007
- 'US drops Africa military HQ plan', BBC, 19 february 2008
- Richard Lapper, 'China tops S Africa’s trade league', Financial Times, 1 oktober 2009
- Chris Alden, 'South Africa and China: Forging Africa’s Strategic Partnership', China Brief, Volume VIII, Issue 13, 18 juni 2008
- James Kynge, 'China blurs bipolar view of the world', Financial Times, 20 november 2009
- 'S Africa's Mbeki defends China-Africa relations', Xinhua, 11 november 2006