VRT Radio-reporter Ng Sauw Tjhoi volgde in China de duizenden kilometer lange Zijderoute. Onderweg noteerde hij het verhaal van tientallen mensen. Dat resulteerde in een boek.
Veertien Chinese schonen sieren de kaft van het boek China Express. Het is de eerste maal dat ik zoiets zie. In mijn boekenrek staan – ja, ik mag al eens pochen – 200 of 300 westerse en oosterse boeken over China. Op hun kaften staan foto's van wolkenkrabbers in Shanghai, een straatveger vlak voor een chique hotel, boeren achter ossen of op tractoren, grote fabriekshallen met honderden vrouwen rij aan rij achter stikmachines, een half verscheurde affiche van Mao Zedong,... Maar hier 14 schoonheidsidealen die dingen naar de prijs van 's werelds mooiste in Mexico in 2007. De auteur schrijft in zijn voorwoord: "Ook deze vrouwen vertegenwoordigen het China van vandaag." Precies. Dit boek gaat over gewone mensen, over u en ik en onze buurman en onze postbode, maar dan in China. De kracht van het boek is dat de lezer een kijkje kan nemen in het leven van de gewone Chinees. Voeg daarbij dat dit boek duidelijk geschreven is in 27 haasten, zodat u tijdens het lezen af en toe naar adem snakt, zo snel gaat het vooruit. Het boek trekt de lezer mee naar alweer een volgend hoofdstukje. Veel zinnen hebben geen actief werkwoord. Maar wie maalt daarom? Je begrijpt zo ook wel wat er staat en dat de auteur verliefd is op China en op 1,3 miljard Chinezen.
Chinese sprookjes
Deel I van het boek telt 9 hoofdstukjes. Elk daarvan begint met een Chinees sprookje, verteld door de Chinees-Nederlandse schrijfster Lulu Wang. Dat is een schitterende vondst. Kijk maar, dit is haar eerste sprookje:
"Er was eens een boer die snel rijk was geworden. Hij ging voor het eerst naar de stad en zag een prachtig huis. Het had twee verdiepingen. Vanuit de tweede verdieping kon hij ver kijken met een mooi uitzicht op de rivier. Geweldig vond hij het! Thuisgekomen in zijn eigen dorp liet hij een architect komen en hij gaf hem de opdracht hetzelfde huis op zijn erf te bouwen. Twee weken later ging de rijke boer naar het huis in aanbouw kijken en hij werd kwaad. Hij ging op hoge poten naar zijn architect en zei: 'Ik had je toch gevraagd om een huis te bouwen. Het gaat mij vooral om de tweede verdieping. Een gewoon laag huis heb ik al.' De architect zei: 'Maar meneer, ik kan de tweede verdieping niet bouwen zonder eerst de benedenverdieping voor u neer te zetten.'"
Daarna volgt de interpretatie van dit sprookje, in een tweegesprek tussen de auteur en Lulu Wang. Ng Sauw Tjhoi heeft zelf Chinese roots. De zoektocht naar de betekenis van het sprookje is meteen ook een zoektocht naar de Chinese kant van de auteur. De lezer is blij dat hij mag meezoeken naar de gewoonten of, in een groot woord, naar de Chinese cultuur. Je kan een beetje in de Chinese ziel kruipen. En nu we het toch over cultuur en authenticiteit hebben, nog dit sprookje, verteld door Lulu Wang. Het is mijn favoriet:
"Er was eens een vrouw die heel mooi was. Ze heette West. In hetzelfde dorp woonde een andere vrouw die zo lelijk was als de nacht en Oost heette. Oost wilde net zo mooi worden als West. Wat deed ze ervoor? Ze bestudeerde elke beweging van West heel nauwkeurig. Hoe West liep, hoe ze sprak, hoe ze zich kleedde. Het viel Oost op dat wanneer West met haar hand op haar borst drukte en haar wenkbrauwen fronste, de mannen in het dorp bij bosjes voor haar vielen. 'Haha', dacht Oost, 'dat kan ik ook'. Ze drukte ook met haar hand op haar borst en fronste haar wenkbrauwen. Toen de mannen dat zagen, vluchtten ze voor hun leven want ze schrokken van het rare gezicht dat Oost trok: het maakte haar nog lelijker dan ze al was."
De Zijderoute
Deel 2 van het boek is het eigenlijke reisverhaal. De auteur: "Toen Riet Van Caeckenberghe, een van mijn enthousiaste en hardwerkende Radio 1-bazinnen, het voorstel op tafel gooide me naar China te sturen om er reportages te maken, heb ik de dag fluitend doorgebracht." De lezer kan de gelukkige volgen vanaf het ogenblik dat hij landt in Beijing. Maar het eigenlijke vertrekpunt is Shanghai, 1.500 kilometer ten zuiden van de hoofdstad. Vanaf hier volgen we de auteur met de oude Zijderoute als gietvorm. De 3.000 jaar oude Zijderoute verbindt handelssteden met elkaar tot het verre noord-westelijke Urumqi. De G312, een 4.500 kilometer lange autosnelweg tussen Shanghai en Urumqi is het traject. Terugkeren doet de auteur via een andere route die de moderne steden aan de oostkust van China aandoet.
Iedere stad heeft zijn geschiedenis en zijn mensen, het kennen waard. De eerste in de rij is... een Vlaming! Hij heet Johan Coulembier en is productiedirecteur van de vestiging van weefgetouwenfabriek Picanol in Suzhou, bij Shanghai. Ik ken Johan Coulembier – vorig jaar heb ik hem ontmoet in zijn fabriek in Suzhou. Een erg aardige man met veel achting voor China. Dat blijkt ook nu weer uit het lange interview.
Maar we moeten verder. Van stad naar stad. Onderweg hebben we korte ontmoetingen met de vice-voorzitster van een vakbond, vakbondsafgevaardigden, een haarkapster, een taxichauffeur, mede-klanten in een KFC-restaurant, een kraamventer,...
Zo komen we naadloos aan Deel 3 van het boek: een resem uitgebreide interviews. Met een journaliste, arbeiders, migranten, milieu-activisten, een advocaat, een professor, een tolk, een gids,...
Ik herinner me de openingsceremonie van de Olympische Spelen en het commentaar van de journalist daarbij. "Als je door Beijing wandelt," zei de man, "heb je de indruk dat hier allemaal gelukkige en tevreden mensen wonen." Het is allicht overdreven want onvrede is er natuurlijk wel: over de corruptie, over de inflatie, over het nonchalant omspringen met het milieu. In Tjhoi's boek vertellen de Chinezen daar ook heel open over. Maar ik moet opnieuw aan dat commentaar denken, nu ik dit boek gelezen heb. Want ik heb er hetzelfde in terug gevonden: glimlachende mensen en relaties die niet, zoals dikwijls in het westen gebeurt, verwrongen zijn door stress, haast en onzekerheid. Warm aanbevolen, in alle opzichten.
Ng Sauw Tjhoi, China Express, co-editie VRT Radio 1, Brussel en Uitgeverij EPO, Berchem, 2008. Paperback 15 x 22,5 cm . 392 pagina’s, waarvan 48 pagina’s foto’s in kleur. Prijs in de boekenwinkel: 21,00 euro.
Deze recensie is geschreven door Peter Franssen, redacteur van www.infochina.be op 20 augustus 2008.